કેલેન્ડર મિત્ર એપ Google Play પર મફત · ઇન્ટરનેટ વગર પણ ચાલે
ઇન્સ્ટોલ કરો
20નવેમ્બર
૯ દિવસમાં વ્રત

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) 2026

કારતક સુદ ૧૦ · વિક્રમ સંવત ૨૦૮૩

Prabodhini Devauthi Ekadashi 2026: Friday, 20 November 2026 · અપડેટ:

2026ની બધી તારીખો: 20 નવેમ્બર (સ્માર્ત)21 નવેમ્બર (ભાગવત)

પૂજા મુહૂર્ત

11:19 થી 13:30

મધ્યાહ્ન · અમદાવાદ

તિથિ અને પંચાંગ

તિથિ
સુદ દશમ
07:15 સુધી
નક્ષત્ર
પૂર્વાભાદ્રપદ
06:56 સુધી
યોગ
વજ્ર
આવતીકાલે 04:55 સુધી
કરણ
ગર
07:15 સુધી

સૂર્ય, ચંદ્ર અને સમય

અમદાવાદ
સૂર્યોદય
06:56
સૂર્યાસ્ત
17:54
ચંદ્રોદય
14:38
રાહુકાળ
11:02 થી 12:25
અભિજિત મુહૂર્ત
12:03 થી 12:47

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) વિશે

પ્રબોધિની (દેવઉઠી) એકાદશી કારતક સુદ અગિયારસે આવે છે. માન્યતા મુજબ આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ચાતુર્માસની યોગનિદ્રામાંથી જાગે છે અને શુભ પ્રસંગોની શરૂઆત થાય છે.

મહત્ત્વ

દેવપોઢી એકાદશીથી ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાં પધારે છે એવી માન્યતા છે અને કારતક સુદ અગિયારસે તેઓ જાગે છે, તેથી તેને દેવઉઠી કે પ્રબોધિની એકાદશી કહે છે. ચાતુર્માસ દરમિયાન લગ્ન જેવા માંગલિક કાર્યો સામાન્ય રીતે થતા નથી, તેથી દેવઉઠી પછી લગ્નની મોસમ શરૂ થાય છે એમ માનવામાં આવે છે. વૈષ્ણવ પરંપરામાં આ દિવસ ખૂબ મહત્ત્વનો છે. આ દિવસે ઉપવાસ, ભગવાનનું સ્મરણ અને જાગરણ કરવાથી પુણ્ય મળે છે એવી શ્રદ્ધા છે. તુલસી વિવાહની પરંપરા પણ આ સમયે જોડાયેલી છે, જેમાં તુલસીજીના શાલિગ્રામ સાથે વિવાહ કરવામાં આવે છે. આ રીતે ભક્તિ, સંયમ અને નવા શુભ કાર્યોની શરૂઆતનો સંદેશ આ દિવસ આપે છે.

કથા

પુરાણોમાં પ્રબોધિની એકાદશીનું માહાત્મ્ય જુદા જુદા સ્વરૂપે કહેવાયું છે અને ગુજરાતમાં સામાન્ય રીતે નીચેની કથા કહેવાય છે. એક સમયે એક રાજ્યમાં રાજા અને પ્રજા બધા એકાદશીનું વ્રત નિયમથી પાળતા. એકાદશીના દિવસે કોઈ અન્ન ખાતું નહીં. એક વખત બીજા રાજ્યનો એક માણસ રાજા પાસે નોકરી માગવા આવ્યો. રાજાએ કહ્યું કે નોકરી મળશે, પણ એકાદશીએ અન્ન નહીં મળે, ફક્ત ફળાહાર મળશે. તેણે શરત સ્વીકારી લીધી. એકાદશીના દિવસે તેને ફળાહાર અપાયો, પણ તેનું પેટ ભરાયું નહીં. તે રાજા પાસે જઈને દુઃખથી બોલ્યો કે ફળથી મારી ભૂખ સંતોષાતી નથી, મને અન્ન આપો, નહીંતર હું મરી જઈશ. રાજાએ શરત યાદ અપાવી, પણ તેના આગ્રહથી તેને અન્નસામગ્રી આપી. તે નદી કિનારે ગયો, સ્નાન કરીને ભોજન બનાવ્યું અને ભગવાનને બોલાવ્યા કે પ્રભુ, આવો અને ભોજન આરોગો. કહેવાય છે કે ભગવાન વિષ્ણુ પ્રગટ થયા અને તેની સાથે બેસીને ભોજન કર્યું. ભગવાન ગયા પછી તે માણસ પોતાના કામે લાગ્યો. પછીની એકાદશીએ તેણે રાજાને કહ્યું કે મને બમણી સામગ્રી આપો, કારણ કે ભગવાન પણ મારી સાથે જમે છે. રાજાને નવાઈ લાગી, તેને વિશ્વાસ ન બેઠો. રાજાએ છુપાઈને જોયું. તે માણસે ભોજન બનાવી ભગવાનને બોલાવ્યા, પણ ભગવાન ન આવ્યા. છેવટે તેણે નદીમાં પ્રાણ ત્યાગવાનો નિશ્ચય કર્યો ત્યારે ભગવાન પ્રગટ થયા અને તેની સાથે ભોજન કર્યું, પછી તેને પોતાની સાથે લઈ ગયા. રાજાને સમજાયું કે ફક્ત ઉપવાસ કરવાથી નહીં, પણ શુદ્ધ મન અને સાચી ભક્તિથી વ્રત સફળ થાય છે. ત્યારથી તેણે પણ મનને શુદ્ધ રાખી એકાદશી પાળી. આ કથા એકાદશીના વ્રતમાં ભાવ અને શ્રદ્ધાનું મહત્ત્વ સમજાવે છે.

આ દિવસે શું કરાય છે

• સવારે વહેલા ઊઠી સ્નાન કરીને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ અને વ્રતનો સંકલ્પ કરવામાં આવે છે. • ઘરના મંદિરમાં વિષ્ણુ, શાલિગ્રામ કે લક્ષ્મીનારાયણની પૂજા કરી તુલસીપત્ર, ફૂલ, દીવો અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરાય છે. • ઘણા ઘરોમાં ભગવાનને ગીત, ભજન અને શંખધ્વનિથી જગાડવામાં આવે છે. • આંગણામાં રંગોળી અને ભગવાનનાં ચરણ દોરવાની પ્રથા છે. • તુલસી વિવાહ કરવામાં આવે છે, જેમાં તુલસીજી અને શાલિગ્રામની વિધિપૂર્વક પૂજા થાય છે. • રાત્રે ભજન-કીર્તન અને જાગરણ કરવામાં આવે છે. • યથાશક્તિ અન્ન, વસ્ત્ર કે દક્ષિણાનું દાન કરવામાં આવે છે.

ઉપવાસ

આ દિવસે ઘણા લોકો નિર્જળા કે નિરાહાર, તો ઘણા ફળાહાર અને દૂધ લઈને ઉપવાસ કરે છે. સામાન્ય રીતે ફળ, દૂધ, સાબુદાણા, શિંગોડા કે રાજગરાનો લોટ, શક્કરિયા અને સિંધવ મીઠું વપરાય છે; અનાજ અને કઠોળ ટાળવામાં આવે છે. બીજા દિવસે સવારે પૂજા કરી, સૂર્યોદય પછી અને દ્વાદશી તિથિ પૂરી થાય તે પહેલાં પારણાં કરવાની રીત છે. બીમાર, વૃદ્ધ, ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ અને બાળકોએ હળવો ઉપવાસ કરવો અથવા ઘરના વડીલો અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ ચાલવું.

જુદા જુદા પ્રદેશોમાં

આ એકાદશી સ્માર્ત અને ભાગવત (વૈષ્ણવ) પરંપરામાં ક્યારેક જુદા દિવસે આવી શકે છે, તેથી પંચાંગ જોઈને નક્કી કરાય છે. ગુજરાતમાં કારતક સુદ અગિયારસ ગણાય છે, જ્યારે ઉત્તર ભારતના પૂર્ણિમાંત મહિના પ્રમાણે પણ આ કારતક સુદ જ છે. ઉત્તર ભારતમાં તેને દેવઉઠની એકાદશી કહે છે અને મહારાષ્ટ્રમાં કાર્તિકી એકાદશી તરીકે પંઢરપુરમાં મોટી યાત્રા ભરાય છે. ગુજરાતમાં ડાકોર, દ્વારકા અને વૈષ્ણવ મંદિરોમાં વિશેષ દર્શન અને ઉત્સવ થાય છે, અને ઘણા સ્થળે તુલસી વિવાહ ઉજવાય છે.

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) વિશે વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

દેવઉઠી એકાદશી એટલે શું?

કારતક સુદ અગિયારસને દેવઉઠી કે પ્રબોધિની એકાદશી કહે છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિનાની યોગનિદ્રામાંથી જાગે છે.

આ દિવસ પછી લગ્નો કેમ શરૂ થાય છે?

ચાતુર્માસમાં માંગલિક કાર્યો સામાન્ય રીતે ટાળવામાં આવે છે. દેવ જાગ્યા પછી શુભ કાર્યો માટે સમય અનુકૂળ ગણાય છે, તેથી લગ્નની મોસમ શરૂ થાય છે.

તુલસી વિવાહ શું છે?

તુલસીજીના શાલિગ્રામ કે ભગવાન વિષ્ણુ સાથે પ્રતીકાત્મક વિવાહ કરવાની પરંપરા છે. તે દેવઉઠી એકાદશીથી કારતક પૂનમ સુધી અનુકૂળ દિવસે કરવામાં આવે છે.

સ્માર્ત અને ભાગવત એકાદશી જુદી કેમ હોય છે?

બંને પરંપરાઓમાં એકાદશી અને દશમી-દ્વાદશીના તિથિ સંબંધના નિયમો થોડા જુદા છે. તેથી કેટલીક વાર તેમની તારીખ એક દિવસના અંતરે આવે છે.

એકાદશીનું પારણું ક્યારે કરવું?

બીજા દિવસે દ્વાદશીએ સૂર્યોદય પછી પૂજા કરીને પારણું કરવાની રીત છે. પંચાંગમાં આપેલા પારણાના સમય મુજબ કરવું સારું.

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) 2026 માં ક્યારે છે?

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) 2026 માં શુક્રવાર, 20 નવેમ્બર 2026 ના રોજ છે (કારતક સુદ ૧૦). આ વર્ષે એક કરતાં વધુ તારીખ આવે છે: 20 નવેમ્બર, 21 નવેમ્બર.

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) 2027 માં ક્યારે છે?

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) 2027 માં મંગળવાર, 9 નવેમ્બર 2027 ના રોજ છે (કારતક સુદ ૧૦).

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) ની તિથિ કઈ છે?

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) 2026 ની તિથિ સુદ દશમ છે. અમદાવાદ માટે 07:15 સુધી.

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) નું પૂજા મુહૂર્ત ક્યારે છે?

પ્રબોધિની/દેવઉઠી એકાદશી (સ્માર્ત) (બીલીપત્ર) 2026 (20 નવેમ્બર 2026) નું મધ્યાહ્ન 11:19 થી 13:30 છે (અમદાવાદ).

20 નવેમ્બર 2026 ના રોજ સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત ક્યારે છે?

અમદાવાદ માં 20 નવેમ્બર 2026 ના રોજ સૂર્યોદય 06:56 અને સૂર્યાસ્ત 17:54 છે.